Fred Hemmering
toneelschrijver
blogjes
verder
kill your darlings
De allereerste keer dat iemand dat tegen me zei, was ik toch wel wat
onthutst, dat een onschuldig gesprekje over het schrijfproces blijkbaar zo'n
heftige klinkende conclusie uitlokte. Ik kende gewoon de uitdrukking nog niet,
maar daardoor vergat ik ook nog om even belangstellend door te vragen.
Het is ook een onnozele tip als je er verder helemaal niks bij hebt verteld.
Bijvoorbeeld hoe zo'n darling zich dan zou onderscheiden van de rest van je
fantastische werkstuk. Dat zou je toch moeten weten, want de ware moraal is
natuurlijk om haarfijn na te gaan welke fragmenten in je script niet het doel
dienen dat je met de tekst wil bereiken, welke zinnen niet de sturing
zullen geven aan de ervaring van de toeschouwer die voor de prijs van het
toegangskaartje gewoon een fantastische voorstelling verwacht.
En dat is ook geen tip, maar de start van een interessante discussie waar je
minstens tien cursuszaterdagen mee kan vullen. Maar na al die zaterdagen (en
een paar jaar schrijfcoaching, dramastructuren en ritmes op een rij zetten,
close reading, en heel veel nadenken) kun je eindelijk die gouden tip op waarde
schatten: schrappen. Nu kun je eindelijk zelf antwoord geven op de vraag waar
je darlings verstopt zitten.
Laat ik het maar meteen concreet maken: pak een dierbaar fragment, meestal twee of drie zinnen waar je technisch toch nog wel een beetje over twijfelt, en vraag jezelf af of het bijdraagt aan:
-
duiding: wat het publiek dient te weten om de loop van het verhaal
te vatten, wat puur gebaseerd is op logica: waarom doen ze zo? En waarom zeggen
ze dat allemaal? En dat een klein onlogisch detail wel eens een geheimpje zou
kunnen duiden (let op: de toeschouwer is bij aanvang wel redelijk blanco, maar
niet dom).
sierwaarde: de gevatheid of welklinkendheid van een personage dat
om een overduidelijke reden gevat of welklinkend wil overkomen, of juist een
personage dat poetisch pruttelend niet of nauwelijks kan benoemen wat
overduidelijk te benoemen valt.
tempowisseling: de afwisseling in het grote geheel van een
vertragend-verdiepende reflectie die meer van de emotionele achtergrond duidt,
vlak voor of na een fragment van felle strijdbaarheid dat juist de emotie van
dat moment openbaart. Of personages die in het heetst van de strijd zelf vinden
dat het allemaal veel te snel gaat.
Nee? Kan dus weg! Ik moet toegeven dat tekst schrappen erg lijkt op de keren
dat ik oude verhuizdozen aan het leeg halen was die al jaren op zolder hadden
gestaan. In het begin is het moeilijk, maar na de vijfde doos met overjarig
speelgoed of gedateerde keukenkommetjes wordt het wel steeds makkelijker.
Maar op mijn laptopje staan uiteraard nog alle oude versies van mijn onder
handen scripts, waar ik dan af en toe nog wel eens door wil bladeren op zoek
naar inspiratie in afgedankte fragmenten. En die vind ik daar nooit.